Αυθεντική Magna Carta,βρέθηκε στη βιβλιοθήκη του Χάρβαρντ.

Στις όχθες του Τάμεση, κοντά στο Ράνυμιντ της Αγγλίας, γράφτηκε ένα από τα πιο καθοριστικά κεφάλαια στην ιστορία της παγκόσμιας πολιτικής και νομικής σκέψης.

Ήταν 15 Ιουνίου 1215, όταν ο βασιλιάς Ιωάννης της Αγγλίας, υπό την πίεση εξεγερμένων βαρόνων, υπέγραψε ένα έγγραφο που τελικά θα άλλαζε την πορεία της ιστορίας: τη Magna Carta, δηλαδή τη ‘Μεγάλη Χάρτα των Ελευθεριών’.

Παρότι αρχικά σχεδιάστηκε ως ένα μέσο για την επίλυση μιας πολιτικής κρίσης μεταξύ βασιλικής εξουσίας και φεουδαρχικής αριστοκρατίας, η Μάγκνα Κάρτα εξελίχθηκε σε σύμβολο ελευθερίας και κράτους δικαίου, εμπνέοντας συνταγματικές δημοκρατίες σε ολόκληρο τον κόσμο.

Ανακάλυψη της Magna Carta,από το 1.300.

Ένα παλιό χειρόγραφο που κάποτε θεωρούνταν απλώς ένα αντίγραφο της Κάρτας, τώρα πιστεύεται ότι είναι αυθεντικό και θεωρείται «ένα από τα πιο πολύτιμα έγγραφα στον κόσμο», σύμφωνα με Βρετανούς ειδικούς.

Η νομική σχολή του πανεπιστημίου Χάρβαρντ το είχε αγοράσει το 1946 μόλις για 27,50 δολάρια και για πολλά χρόνια ήταν ξεχασμένο στη βιβλιοθήκη της, χωρίς να γνωρίζει κανείς την πραγματική του αξία.

Το ιστορικό πλαίσιο.

Ο Ιωάννης, μικρότερος γιος του Ερρίκου Β΄, ανέλαβε το θρόνο της Αγγλίας το 1199, μετά τον θάνατο του αδελφού του, Ριχάρδου του Λεοντόκαρδου.

Η βασιλεία του χαρακτηρίστηκε από διαδοχικές στρατιωτικές ήττες, ιδιαίτερα στη Γαλλία, όπου έχασε σχεδόν όλα τα εδάφη που κατείχε το αγγλικό στέμμα.

Παράλληλα, οι συνεχείς φορολογικές επιβαρύνσεις και οι αυθαίρετες απαιτήσεις του προς τους ευγενείς δημιούργησαν έντονη δυσαρέσκεια.

Η σχέση του Ιωάννη με την Εκκλησία ήταν επίσης τεταμένη.

 Η σύγκρουσή του με τον Πάπα Ινοκέντιο Γ΄ για τον διορισμό του αρχιεπισκόπου του Καντέρμπουρυ τον οδήγησε σε αφορισμό και απομόνωση, καθιστώντας τον ακόμα πιο ευάλωτο πολιτικά.

Το 1215, μία ομάδα ισχυρών βαρόνων εξεγέρθηκε, ζητώντας περιορισμό της απολυταρχικής του εξουσίας.

Ανίκανος να αντιμετωπίσει στρατιωτικά την απειλή, ο βασιλιάς εξαναγκάστηκε να διαπραγματευτεί.

Το αποτέλεσμα αυτών των διαπραγματεύσεων ήταν η περιζήτητη αυτή Κάρτα.

Τι είναι η Magna Carta.

Η Μάγκνα Κάρτα είναι ένα νομικό έγγραφο που περιλάμβανε 63 άρθρα,όπου υπέγραψε ο Ιωάννης, με την υπόσχεση να σέβεται τον νόμο και να μην ενεργεί αυθαίρετα.

Ουσιαστικά, πρόκειται για μια συμφωνία μεταξύ του βασιλιά και των βαρόνων του, με σκοπό να περιορίσει την εξουσία του πρώτου και να προστατεύσει τα προνόμια των δεύτερων.

Μερικά από τα πιο σημαντικά σημεία της Κάρτας περιλάμβαναν:

• Κανείς δεν μπορεί να φυλακιστεί χωρίς νόμιμη δίκη. Η αρχή του habeas corpus, η οποία εξελίχθηκε στον θεμέλιο λίθο των σύγχρονων δικαιωμάτων υπεράσπισης.
• Οι φόροι δεν μπορούν να επιβάλλονται χωρίς τη συναίνεση του Συμβουλίου των Βαρόνων, μια πρώιμη μορφή κοινοβουλευτικού ελέγχου.
• Ο βασιλιάς υπόκειται στον νόμο, καταρρίπτοντας τη θεώρηση ότι ο ηγεμόνας είναι υπεράνω του δικαίου.
• Η Εκκλησία της Αγγλίας θα είναι ελεύθερη από βασιλικές παρεμβάσεις.
• Διατήρηση των παραδοσιακών φεουδαρχικών δικαιωμάτων και εθίμων.

Αν και ο Ιωάννης υπέγραψε τη Κάρτα υπό πίεση, λίγες εβδομάδες αργότερα την αποκήρυξε με τη στήριξη του Πάπα.

Αυτό οδήγησε σε νέο εμφύλιο πόλεμο, ο οποίος συνεχίστηκε μέχρι τον θάνατο του βασιλιά το 1216.

Η Κάρτα, ωστόσο, επανεκδόθηκε αρκετές φορές τα επόμενα χρόνια,με την πρώτη ουσιαστική επαναφορά της να γίνεται επί του ανήλικου βασιλιά Ερρίκου Γ΄, ως μέσο συμφιλίωσης με τους βαρόνους.

Η εξέλιξη του νομικού της ρόλου.

Η Μάγκνα Κάρτα δεν αποτέλεσε εξαρχής κείμενο που προστάτευε καθολικά δικαιώματα.

Αφορούσε κυρίως τους ευγενείς και την αριστοκρατία. Παρ’ όλα αυτά, με την πάροδο των αιώνων απέκτησε έναν ευρύτερο συμβολικό ρόλο.

Κατά τον 17ο αιώνα, στη διάρκεια της διαμάχης μεταξύ του Κοινοβουλίου και του βασιλιά Καρόλου Α΄, πολλοί Άγγλοι νομικοί και πολιτικοί επικαλέστηκαν τη Μάγκνα Κάρτα ως ιστορικό τεκμήριο ότι ο βασιλιάς δεν είναι απόλυτος κυρίαρχος.

Στον 18ο αιώνα, οι Αμερικανοί επαναστάτες αντλούσαν έμπνευση από τη κάρτα όταν διατύπωναν τις αρχές της ανεξαρτησίας και των πολιτικών δικαιωμάτων.

Το νομικό και πολιτικό της αποτύπωμα εντοπίζεται σήμερα σε:

• Το Σύνταγμα των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής (ιδιαίτερα στη Διακήρυξη των Δικαιωμάτων – Bill of Rights)
• Την Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (1948)
• Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων

Ποια είναι η κληρονομιά της σήμερα.

Από τα 63 άρθρα του αρχικού εγγράφου του 1215, μόνο τρία παραμένουν σήμερα σε ισχύ στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Το σημαντικότερο είναι το άρθρο 39, που δηλώνει πως κανένας ελεύθερος άνθρωπος δεν θα συλληφθεί, φυλακιστεί ή εξοριστεί χωρίς νόμιμη δίκη από τους ομοίους του και σύμφωνα με τον νόμο του τόπου.

Σήμερα, τέσσερα αυθεντικά αντίγραφα της Μάγκνα Κάρτα του 1215 επιβιώνουν: δύο στη Βρετανική Βιβλιοθήκη, ένα στον Καθεδρικό Ναό του Σάλσμπουρι και ένα στον Καθεδρικό Ναό του Λίνκολν.

Αυτά τα ευαίσθητα χειρόγραφα φυλάσσονται με αυστηρή ασφάλεια, όχι μόνο για την ιστορική τους αξία, αλλά και για το βαθύ συμβολισμό τους.

Η Μάγκνα Κάρτα δεν είναι ένα τέλειο ή πλήρες σύνταγμα, ούτε μια ολοκληρωμένη διακήρυξη ανθρώπινων δικαιωμάτων.

Είναι, ωστόσο, ένα σημείο αφετηρίας.

Μια υπενθύμιση ότι το δίκαιο μπορεί και πρέπει να περιορίζει την εξουσία.

Ακόμα και ο ισχυρότερος μονάρχης μπορεί να λογοδοτήσει, ότι η ελευθερία είναι ένα αγαθό που κερδίζεται μέσα από σύγκρουση, συμβιβασμό και διεκδίκηση.

Έρευνα/Reportage

Κωνσταντίνα Ξανθοπούλου

Δημοσιογράφος.